Vi Tiến Hoàng, hơn 8 năm làm digital marketing (tiếp thị số).
Buổi sáng cà phê và cái website: lúc tôi nhận ra mình đã dùng AI sai cách
Bảy giờ sáng. Tách cà phê còn bốc khói trên bàn.
Tôi cần chuẩn bị cái website cá nhân để xây blog. Kiểm tra máy chủ, sao lưu, cài công cụ tăng tốc, cài công cụ SEO (tối ưu cho công cụ tìm kiếm), dọn phần mềm rác. Kiểu việc này ngày xưa tôi toàn gọi điện nhờ ông bạn kỹ thuật. Rồi chờ. Rồi nợ thêm một bữa nhậu.
Sáng nay tôi gõ đúng một đoạn chat mô tả điều mình muốn. Rồi ngồi đọc báo.
Bên kia màn hình, có “một người” lặng lẽ làm việc. Tự sao lưu trước khi đụng vào bất cứ thứ gì. Cài từng công cụ, dọn từng phần mềm thừa. Xong việc nào báo cáo việc đó, như một nhân viên kỹ thuật cẩn thận.
Người đó là AI.
Việc ngày xưa tốn cả buổi sáng và một cuộc gọi nhờ vả, giờ gói gọn trong một tách cà phê.
Sáng đó tôi vỡ ra một điều hơi xấu hổ: bao lâu nay mình dùng AI sai cách. Coi nó là cái hộp chat, buồn buồn mở ra hỏi vu vơ. Hỏi kiểu đó, mỗi lần là một lần bắt đầu từ số 0. Như đứng giữa chợ hỏi đường một người lạ.
Còn làm việc với AI là chuyện khác hẳn. Là cho nó context (ngữ cảnh) về công việc của mình, giao quy trình, trao quyền làm thật một số việc, mình chỉ duyệt kết quả. Như một nhân viên đi cùng lâu năm.
Nói nhỏ: chính bài bạn đang đọc cũng ra đời theo cách đó. Kể sau, ở phần quy tắc số 3.
Tôi từng thấy hai người dùng cùng một AI. Một người than nó viết vô hồn rồi bỏ. Một người giao được cả núi việc. Cùng công cụ, kết quả một trời một vực. Khác ở đúng một chữ: dạy.
Bài này không dạy thêm công cụ nào. Tôi chỉ kể cách làm việc với AI của tôi mỗi ngày, gói trong bốn nguyên tắc. Kế toán, dạy học, bán hàng hay chạy quán đều bắt chước được. Không cần biết lập trình. Ngay tuần này.
Giao việc cho AI bằng tiếng Việt bình thường: mô tả kết quả, đừng mô tả thao tác
Tôi phụ trách nội dung cho vài trang mạng xã hội của các chuyên gia. Trước đây, muốn biết bài nào chạy tốt, tôi mở từng bài, ghi số vào bảng tính. Hết veo một buổi chiều, mắt hoa, lưng mỏi.
Lần này tôi gõ đúng một câu tiếng Việt, như nhắn cho đứa em trong team.
AI tự kéo số liệu, xếp hạng bài theo tương tác, chỉ ra kiểu bài người đọc đang mê, rồi lên lịch đăng bài mới đúng khung giờ tôi chọn.
Bạn để ý: cả hai vụ, tôi không đụng vào một thao tác kỹ thuật nào. Tôi chỉ nói ra kết quả muốn có. Phần còn lại nó tự làm, rồi báo cáo.
Nhiều người tự chặn đường mình ở đúng chỗ này. Bạn tưởng làm việc với AI thì phải rành công nghệ. Không. Bạn chỉ cần rành… việc của chính bạn.
Công thức tôi dùng mỗi ngày:
Nói rõ mình muốn gì + ranh giới không được vượt + bắt báo cáo lại.
Y hệt dặn nhân viên mới ngày đầu.
Bạn làm kế toán? Thử: “Đối chiếu hai bảng này, chỉ ra chỗ lệch, cấm sửa gì cả.” Bạn dạy học? Thử: “Soạn đề kiểm tra 15 phút từ chương này, kèm đáp án.”
Việc của bạn tuần này: chọn một việc lặt vặt ngán nhất, mô tả cho AI như đang nhờ một người bạn. Ngoài đời nói sao, cứ nói vậy.
Nghe êm quá phải không?
Tôi cũng từng nghĩ thế. Cho tới ngày AI trả về cho tôi một bài viết đơ như tượng sáp.
Chữa dứt bệnh “văn AI”: dạy một lần, dùng ngàn lần
Tôi từng ghét văn AI y như bạn.
Thời gian đầu, tôi giao nó viết thử vài bài. Đọc xong chỉ muốn tắt máy. Câu nào cũng tròn trịa, đúng ngữ pháp, mà trơn tuột như nước đổ lá khoai. Đọc ba câu là biết máy viết.
Rồi một hôm tôi vỡ ra.
Lỗi không phải ở AI. Lỗi ở tôi.
Một nhân viên mới, chưa ai nói cho biết khách là ai, mình kỵ kiểu nói nào, thì viết chung chung là phải rồi. Mình chưa dạy, sao đòi họ hiểu.
Thế là tôi ngồi xuống, mổ xẻ chính văn của mình. Hóa ra tôi hay viết câu ngắn. Hay kể chuyện trước rồi mới vào ý. Có những từ tôi không bao giờ dùng. Tôi gom hết, đóng gói thành một bộ hồ sơ giọng văn, đưa cho AI như đưa giáo trình cho nhân viên mới.
Kết quả làm tôi giật mình. Giờ AI viết nháp, người quen đọc không phân biệt được với bài tôi tự viết. Tôi vẫn duyệt bản cuối, vẫn sửa. Nhưng 80% quãng đường đã có người chạy trước.
Nhớ hai người dùng cùng một AI không? Khác nhau nằm đúng chỗ này. Ở phần dạy.
AI của bạn chỉ giỏi bằng những gì bạn cho nó biết về công việc của bạn. Context (ngữ cảnh) chính là tài sản.
Tài sản này không của riêng dân viết lách. Bạn bán hàng? Đóng gói cách bạn trả lời khách, cách gỡ khi khách chê đắt. Nghề nào cũng có “cách riêng” mà chỉ bạn có.
Tối nay, lấy một tờ giấy, viết ba dòng: bạn hay nói kiểu gì, khách của bạn là ai, điều gì bạn không bao giờ làm. Trang đầu tiên của bộ giáo trình đấy.
Dạy nó viết xong, tôi dạy nó nhớ.
Xây bộ não thứ hai: hỏi AI trên nền kiến thức của chính mình
Bạn còn nhớ được bao nhiêu từ khóa học gần nhất mình bỏ tiền đi học?
Tôi từng y hệt. Học nhiều khóa, đọc nhiều sách, ghi chép kín mấy cuốn sổ, rồi quên gần hết. Xót nhất không phải tiền. Xót là lúc gặp việc khó, biết chắc câu trả lời nằm trong đống ghi chép ấy mà không lôi ra được.
Giờ tôi làm khác.
Học xong thứ gì, tôi “nạp” nó vào một kho wiki cá nhân (kho tri thức xếp thành trang, nối với nhau). AI đọc tài liệu gốc, tóm tắt, xếp thành từng trang, rồi tự nối các ý liên quan lại. Như thuê được một thủ thư chăm chỉ, sắp xếp cả đêm trong lúc tôi ngủ.
Gặp việc khó, tôi không hỏi “AI ơi, nghĩ sao”. Tôi hỏi “dựa trên những gì TÔI đã học, việc này nên xử lý thế nào”. Câu trả lời đứng trên nền kiến thức của chính tôi, không phải kiến thức chung chung trên mạng.
Một bên là lời khuyên của người lạ. Một bên là chính bạn, phiên bản nhớ dai hơn, đang ngồi đối diện.
Bạn làm luật? Nạp án lệ và ghi chú nghề. Bạn mở quán ăn? Nạp công thức, cả những lần lỗ vốn. Kho đó lớn dần theo bạn. Và nó không quên.
Việc cho tuần này: gom tài liệu một khóa học gần nhất vào một thư mục AI đọc được, nhờ nó tóm tắt và nối ý. Một thư mục thôi. Bộ não thứ hai bắt đầu nhỏ như vậy đó.
Còn một quy tắc tôi thích nhất.
Tự động hóa công việc bằng AI theo quy tắc số 3: việc gì làm đến lần thứ ba thì dừng lại
“Nghe hay đấy. Nhưng tôi bận lắm, lấy đâu thời gian học AI?” Tôi biết bạn đang nghĩ vậy.
Hỏi ngược nhé. Tuần trước bạn soạn mấy cái báo giá, mấy cái email nhắc hạn na ná nhau, chỉ đổi tên khách và con số, đúng không?
Chính vì bận, bạn mới cần quy tắc này.
Tôi gọi nó là quy tắc số 3: việc gì lặp lại đến lần thứ ba thì dừng lại, bỏ 30 phút đóng gói nó thành quy trình cho AI, thay vì làm tay mãi mãi.
Dân trong nghề gọi cái gói đó là skill (quy trình đóng gói). Nghe kỹ thuật, thực chất y hệt tờ hướng dẫn cho nhân viên mới: bước nào trước, bước nào sau, chỗ nào cần cẩn thận. Viết một lần. Dùng mãi.
Để tôi kể quy trình tôi thích nhất.
Tôi có một quy trình viết bài blog 5 bước, và không phải một AI làm đâu. Cả một phòng ban AI: vài bạn lập dàn bài theo các góc khác nhau, vài bạn phản biện chê thẳng tay, một bạn thư ký chốt phương án, các bạn khác chia nhau viết rồi soát chéo, cuối cùng một tổng biên tập rà lại toàn bài.
Việc trước đây ngốn vài ngày, giờ còn vài giờ. Tôi chỉ làm một việc: đọc và duyệt bản cuối.
Và nói thật: chính bài bạn đang đọc được viết bằng quy trình đó. Từng dòng bạn vừa lướt qua đã đi qua một ê kíp AI tranh luận, phản biện, soát chéo. Người bấm nút cuối vẫn là tôi.
Tối nay, ghi ra 3 việc bạn lặp lại nhiều nhất tuần qua, khoanh tròn việc ngán nhất.
Cái vòng tròn đó là 30 phút đáng giá nhất tuần này của bạn.
Ba luật an toàn tôi tự đặt: giao chìa khóa xe, không giao sổ đỏ
Nghe tôi giao việc mạnh tay vậy, chắc bạn chột dạ. Làm kế toán, luật, y tế càng chột dạ. Lỡ nó phá hỏng thứ gì thì sao?
Tôi cũng từng sợ. Nên tự đặt ba luật, chưa một lần phá:
- Sao lưu trước, rồi mới cho AI đụng vào bất kỳ hệ thống nào.
- AI đề xuất, tôi bấm nút cuối với mọi thứ công khai ra ngoài.
- Dữ liệu nhạy cảm của khách không đưa cho AI nếu không cần. Cần thì che đi.
Bạn nhớ chuyện cái website đầu bài chứ? AI tự sao lưu trước khi đụng vào. Luật này nằm sẵn trong cách giao việc, không phải khẩu hiệu treo tường.
Như giao xe máy cho nhân viên giao hàng: giao chìa khóa xe, không ai giao sổ đỏ.
Tôi điều hành marketing cho một hệ thống chăm sóc sức khỏe, dữ liệu khách là chuyện sống còn, không phải lý thuyết.
Và ngược đời thay: chính vì có hàng rào, tôi mới dám giao việc mạnh tay. Người cẩn thận nhất hóa ra lại đi nhanh nhất.
Ứng dụng AI vào công việc ngay tuần này: lộ trình 4 bước
Một ngày của tôi bây giờ: sáng giao việc kỹ thuật website bằng một đoạn chat, trưa hỏi một câu là có số liệu mấy kênh mạng xã hội kèm lịch đăng cả tuần, chiều AI viết nháp bằng đúng giọng văn tôi đã dạy.
Một người làm cùng đúng nghĩa. Không đòi lương tháng. Không xin nghỉ phép.
Nghe xa vời? Tôi cũng bắt đầu từ số 0. Khác biệt nằm ở bốn bước này.
Bước 1: Tuần này, chọn MỘT việc lặp lại, giao cho AI bằng tiếng Việt bình thường. Một việc thôi. Công thức ba ý: muốn gì, không được đụng vào đâu, làm xong phải báo cáo.
Bước 2: Dành một buổi tối viết ra cách mình làm việc. Khẩu vị, quy tắc riêng, những từ bạn không bao giờ dùng. Nghe tủn mủn, nhưng đây là thuốc chữa “văn AI vô hồn”.
Bước 3: Gom những gì đã học vào một chỗ AI đọc được. Khóa học, cuốn sách gần nhất, mớ ghi chú rải rác. Viên gạch đầu tiên của bộ não thứ hai đấy.
Bước 4: Áp dụng quy tắc số 3 từ hôm nay. Việc gì đến lần thứ ba, dừng lại, bỏ 30 phút đóng gói thành quy trình. Cái email nhắc hạn mỗi tuần là ứng viên số một.
Chỉ cần xong bước 1, bạn đã đi trước phần lớn người xung quanh. Vì người thắng trong thời AI không phải người biết nhiều công cụ nhất. Mà là người biến AI thành người làm cùng mỗi ngày.
Nên tôi rủ rê bạn thế này.
Sáng mai, lúc pha tách cà phê đầu ngày, mở AI lên và giao cho nó MỘT việc bạn đã lặp lại quá ba lần. Mô tả như dặn một nhân viên mới. Rồi ngồi xuống, nhấp một ngụm, xem chuyện gì xảy ra.
Xong rồi, xuống bình luận kể tôi nghe bạn làm nghề gì, việc nào ngán nhất, tôi sẽ gợi ý việc đầu tiên nên giao cho AI đúng ngành của bạn. Chuyện dài hơn, tôi viết đều ở hoang.com.vn.
Bắt đầu đi.
Câu hỏi thường gặp
Tôi không rành công nghệ, có làm việc với AI được không?
Được. Cách làm việc với AI y hệt dặn việc một nhân viên mới: nói rõ mình muốn gì, xong việc báo lại. Bạn gõ một câu tiếng Việt bình thường, AI tự làm chuỗi thao tác kỹ thuật phía sau. Biết nhờ vả là đủ.
AI có thay thế công việc của tôi không?
AI là người làm cùng, không phải người làm thay: nó chạy trước 80% đường, bạn duyệt bản cuối. Đáng sợ không phải AI, mà là người bàn bên đã biến AI thành người làm cùng mỗi ngày, còn bạn vẫn làm tay mọi thứ.
Đưa dữ liệu công việc cho AI có an toàn không?
An toàn nếu bạn có luật. Ba luật của tôi: sao lưu trước; AI đề xuất, con người bấm nút cuối với những gì công khai; dữ liệu nhạy cảm của khách không đưa nếu không cần, cần thì che đi.
Làm sao để AI viết không bị “văn AI” vô hồn?
AI viết đơ là vì chưa ai dạy nó. Mở ba bài bạn tâm đắc nhất, tự hỏi mình hay viết câu kiểu gì, kỵ từ nào, rồi đóng gói thành hồ sơ giọng văn đưa cho AI. Dạy một lần, dùng ngàn lần.
Làm Internet Marketing từ năm 2013. 8+ năm vận hành marketing cho hệ sinh thái của Luật sư Phạm Thành Long: cùng xây kênh YouTube từ 0 lên 1 triệu subscribers, fanpage lên 1,8 triệu followers, chương trình online 30.000 người tham dự. Hiện là Founder MYLINA Group. Song song, với vai trò chuyên gia AI Marketing, đã giúp hàng trăm doanh nghiệp Việt tăng trưởng bền vững.
